* Ο «Ιλισσός» ήταν μηνιαίο, εικονογραφημένο περιοδικό, το οποίο εκδιδόταν στην Αθήνα από τον Μάιο του 1868 ως τον Απρίλιο του 1872.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Ιλισός ή Ιλισσός ή Σιλισσός ή Ειλισσός ή ρέμα της Καλλιρρόης (κατά τον Παυσανία, λέξη πελασγικής προέλευσης με προελληνική ρίζα), ήταν ονομαστός ποταμός των αρχαίων. Οι Αθηναίοι θεωρούσαν τον Ιλισό ιερό και στις όχθες του διατηρούσαν βωμούς πολλών θεών, όπου τελούνταν τα ‘’Μικρά Μυστήρια’’, τα οποία σχετίζονταν τόσο με τα ‘’Ελευσίνια’’, όσο και με ‘’Διονυσιακές’’ τελετουργίες. Σύμφωνα με μαρτυρία του Στράβωνα, ο Ιλισσός ήταν “χειμαρρώδης, το πλέον θέρος δε μειούται τελείως” (το μεγαλύτερο μέρος του καλοκαιριού), ενώ ο Πλάτων τον αποκαλεί “υδάτιον” (ρεματάκι).

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν' ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Μετάφραση - Translate

Παρασκευή, 17 Νοεμβρίου 2017

Ένα μεγάλο έγκλημα. Πώς θα ήταν η Αθήνα αν είχε χτιστεί στις όχθες των ποταμών της

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
16 Νοεμβρίου 2017 
Ένα μεγάλο έγκλημα. Ολες οι σημαντικές πόλεις από την αρχαιότητα, τον μεσαίωνα και μέχρι τον τελευταίο αιώνα χτίζονταν πάνω σε ποτάμια και συνδέονταν με ποτάμια. Εκτός από την Αθήνα, τα ποτάμια της οποίας μπαζώθηκαν και έγιναν άσχημοι αυτοκινητόδρομοι.
Γνωστές πόλεις, όπως το Λονδίνο, η Πράγα, η Ρώμη, η Κολωνία, η Μόσχα, το Παρίσι, η Αγία Πετρούπολη, η Βουδαπέστη, η Βιέννη κ.ά., αλλά και τόσες πανέμορφες άγνωστες πόλεις, όπως π.χ. το Κόμπλενζ, το Μελκ, το Ούγκλιτς, το Κίζι, το Ρουντεσχάιμ, έχουν χτιστεί γύρω από τα ποτάμια τους και αποτελούν μαγνήτη για τους ντόπιους κατοίκους και τους τουρίστες.
Οι γεωτρήσεις του ΙΓΜΕ (Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών) απέδειξαν ότι οι περισσότεροι δρόμοι της Αθήνας κρύβουν ένα μπαζωμένο ρέμα ή ένα υπόγειο ποτάμι. Ο Ιλισός, ο Ηριδανός, ο Κυκλόβορος, το Λυκόρεμα, ο Βουρλοπόταμος, ο Βοϊδοπνίχτης, ο Αλασσώνας είναι μερικά από αυτά. Σύμφωνα με μελέτη του ΕΜΠ, τα ανοιχτά ρέματα το 1945 είχαν μήκος 1.280 χιλιόμετρα και σήμερα μόλις 434 χιλιόμετρα -μειώθηκαν, δηλαδή, σε ποσοστό 66,4%. Όπως προκύπτει, δε, από μελέτη του ΙΓΜΕ, πριν από μερικά χρόνια το 80% των νερών της βροχής το απορροφούσε το έδαφος και μόλις το 20% έπεφτε στη θάλασσα. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει αλλάξει δραματικά…
Ο Κηφισός, το τελευταίο χαμένο ποτάμι του Λεκανοπεδίου
Η κοίτη του απλώνεται σε έκταση 12.000 στρεμμάτων και η αρχή του εντοπίζεται στην Πάρνηθα, ενώ διέρχεται μέσα από τουλάχιστον δέκα περιοχές της Αττικής, μεταξύ των οποίων η Νέα Ερυθραία, η Κηφισιά, η Λυκόβρυση, η Μεταμόρφωση και η Νέα Φιλαδέλφεια, και εκβάλλει στον Φαληρικό Ορμο του Σαρωνικού.
Οι πρώτες αναφορές στον Κηφισό έγιναν από αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, περισσότερα από 2000 χρόνια πριν. Ιερός ήταν για τους αρχαίους ο ποταμός Κηφισός, πηγή ζωής για τη μεγάλη, εύφορη πεδιάδα. Δυστυχώς, η υποβάθμιση του Κηφισού και των παραχειμάρρων του τα τελευταία χρόνια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ανοικτά περιβαλλοντικά μέτωπα του Λεκανοπεδίου.
Το όνειρο του Φορέα για τον Κηφισό:
Απόλυτη αδιαφορία
Το 1994 η κατάσταση του Κηφισού ήταν τόσο άσχημη που εκδόθηκε προεδρικό διάταγμα για τη διαφύλαξή του. Όμως, 13 χρόνια μετά το Προεδρικό Διάταγμα (ΦΕΚ 632/27-6-1994) για τον καθορισμό των ζωνών προστασίας του, ο Κηφισός παραμένει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κακοποίησης του φυσικού περιβάλλοντος στην πολύπαθη Αττική και ειδικά στους γειτονικούς του δήμους, ανάμεσα στους οποίους είναι και η Νέα Φιλαδέλφεια.
Ταυτόχρονα, ο Φορέας Διαχείρισης και Ανάπλασης του Κηφισού, που συστάθηκε με Π.Δ. (ΦΕΚ 346/2002), δεν έχει καταφέρει να ασκήσει αποτελεσματικά τις εκτεταμένες αρμοδιότητές του, καθώς δεν στελεχώθηκε και δεν του έχουν καταβληθεί οι προβλεπόμενες από τον νόμο χρηματοδοτήσεις -κατά συνέπεια, δεν λειτούργησε ποτέ.
Ας σημειωθεί ότι νέα ίχνη από τμήμα του Αδριάνειου υδραγωγείου εντοπίστηκαν από τα μέλη της Οικολογικής Εξόρμησης Αττικής στην κοίτη του Κηφισού, στο ύψος του αμαξοστασίου των ΗΛΠΑΠ, στη Νέα Φιλαδέλφεια. Στο συγκεκριμένο σημείο διακρίνονται τρία φρεάτια και λιθοδομές σε μήκος περίπου 50 μέτρων. Το αρχαιολογικό εύρημα υφίσταται φθορές από τα μπάζα και τα σκουπίδια που πετούν ασυνείδητοι από τα γειτονικά κτίρια, ενώ επιβαρύνεται και από τα νερά που εκτρέπονται από την τσιμεντένια πλατφόρμα των ΗΛΠΑΠ, καθώς πρόσφατα προστέθηκαν και επιχωματώσεις και άχρηστα υλικά στον χώρο λόγω ανέγερσης παρακείμενης οικοδομής.
Αναμνήσεις από τον Κηφισό

«Η πλημμύρα του 1961 είχε ξεχαστεί και εμείς τα παιδιά παίζαμε στην όχθη του, που πλέον είχε κτισθεί και υψωθεί, κάπου εκεί απέναντι από το εργοστάσιο της ΔΕΗ στο Μοσχάτο. Ακόμα θυμάμαι τους παππούδες που πέρναγαν τον καιρό τους ψαρεύοντας, τις βάρκες που ελλιμενίζονταν μέσα στο ποτάμι για να προφυλαχθούν από τον άγριο νοτιά, που κατά καιρούς φύσαγε στον Φαληρικό Όρμο και την πιτσιρικαρία που έκανε ποδήλατο ή έπαιζε κάτω από τους ευκαλύπτους, που είχαν φυτευτεί στις όχθες του Κηφισού.
Βέβαια από τότε τα προβλήματα στο ποτάμι ήταν εμφανή. Η άναρχη ανοικοδόμηση του λεκανοπεδίου, η εγκατάσταση βιομηχανιών και βιοτεχνιών γύρω από το ποτάμι, χωρίς σχεδιασμό και υποδομές επιβάρυναν το περιβάλλον της περιοχής και το ποτάμι ακόμα περισσότερο. Κατά καιρούς λύματα και χημικά απόβλητα έφταναν και φτάνουν μέχρι κάτω στις εκβολές του ποταμού προκαλώντας δυσοσμία στην περιοχή ή βάφοντας τα νερά του ποταμού και του Φαληρικού Όρμου με διάφορα περίεργα χρώματα. Μεγαλώνοντας παρακολουθούσαμε σιγά – σιγά την καταστροφή του ποταμού Κηφισού.

Οι βάρκες σάπισαν, οι ψαράδες χάθηκαν. Οι ευκάλυπτοι κόπηκαν, γιατί οι ρίζες τους ήταν επικίνδυνες για τις πολυκατοικίες, που με την αντιπαροχή κτίζονταν δεξιά και αριστερά του ποταμού. Οι όχθες από χώρος παιχνιδιού έγιναν χώρος στάθμευσης για οχήματα. Η ιδεολογία του τσιμέντου κυριάρχησε κι εδώ. Τα αυτοκίνητα αυξήθηκαν και η αναζήτηση νέων δρόμων για να κινηθούν έγινε το μεγάλο θέμα όλων των σχεδίων ανάπτυξης. Ο Κηφισός από δρόμος του νερού προς την θάλασσα και δίοδος του αέρα από την θάλασσα προς το χτισμένο ασφυκτικά λεκανοπέδιο, εύκολα έπεσε θύμα της πολιτικής «ανάπτυξη με αυτοκινητόδρομους»», γράφει ο Μπάμπης Μπιλίνης στη 2η Επιστημονική Διημερίδα για τον Κηφισό, που έγινε τον Δεκέμβριο του 2009.
Οι αντιδράσεις των κατοίκων
Το 1999 τα σχέδια για δρόμο πάνω από το ποτάμι είχαν οριστικοποιηθεί και επιτροπή κατοίκων είχε πάει στο υπουργείο για να μεταφέρει την αντίδρασή της. Συναντήθηκαν με κάποιο αρμόδιο διευθυντή, που για να τους πείσει για την αναγκαιότητα του έργου άνοιξε πάνω σε ένα τραπέζι μια μεγάλη αεροφωτογραφία. Τους έδειξε ότι όλα ήταν χτισμένα -τσιμέντο παντού- και η μόνη ελεύθερη λωρίδα ήταν ο Κηφισός. «Από που θέλετε να περάσει ο δρόμος;», είπε. «Δεν υπάρχει άλλος χώρος».
Με αυτές λοιπόν τις πολιτικές πορευτήκαμε τις τελευταίες δεκαετίες. Ήρθε και η «μεγάλη ιδέα» των Ολυμπιακών Αγώνων και ο αυτοκινητόδρομος ταχείας κυκλοφορίας πάνω από τον Κηφισό έγινε μέρος του μεγάλου ολυμπιακού δακτυλίου.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να διαπιστώσει ότι το έργο είναι ασύμβατο με την περιοχή και τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει στους κατοίκους πολλά. Αρκεί μια μικρή βόλτα για να τα δει κάποιος. Επειδή έπρεπε να συνδεθεί με την υπερυψωμένη παραλιακή λεωφόρο, ο δρόμος υψώθηκε πάνω από το ποτάμι, περνώντας κυριολεκτικά πάνω από διώροφες οικοδομές.
Αλλαξε το μικροκλίμα της περιοχής
Ο όγκος του τσιμέντου είναι τόσος πολύς που το μικροκλίμα της περιοχής άλλαξε. Η αύρα της θάλασσας πια δεν περνά και το καλοκαίρι η θερμοκρασία είναι μεγαλύτερη. Ο όγκος του δρόμου σκοτείνιασε την περιοχή και ο ήλιος δεν βλέπει αρκετά τις παρακηφίσιες κατοικίες. Ακόμα και το οδικό έργο μέσα σε πέντε χρόνια έφτασε στα όριά του.
Τα μποτιλιαρίσματα στον δρόμο ταχείας κυκλοφορίας είναι σχεδόν καθημερινά, κάνοντας ακόμα μεγαλύτερο το πρόβλημα του θορύβου και το καυσαέριο στα πνευμόνια των κατοίκων περισσότερο. Ο θόρυβος, τα ανήλιαγα νερά κάτω από τον δρόμο, τα κουνούπια από τα στάσιμα σκοτεινά νερά και η δυσοσμία κάνουν τη ζωή των κατοίκων δύσκολη και την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής εμφανή.
Ποιοι μπάζωσαν τον Ιλισό
Αθήνα 1937, κάλυψη Ιλισού. Ο Διοικητής Πρωτευούσης (επί δικτατορίας Μεταξά) Κωνσταντίνος Κοτζιάς επισκέπτεται τα έργα της κάλυψης Ιλισού. Στις αρχές του 20ού αιώνα ολόκληρη η περιοχή μεταξύ Ιλισού και Υμηττού είχε κηρυχθεί αναδασωτέα και είχε φυτευτεί.
Στη δεκαετία του ’50, επί Κωνσταντίνου Καραμανλή, ολοκληρώθηκε η κάλυψη της κοίτης του ποταμού και τη θέση του ποταμού πήραν οι οδοί Μιχαλακοπούλου, Βασιλέως Κωνσταντίνου και Καλλιρρόης. Το έργο είχε ξεκινήσει το 1939 και το θεμελίωσε ο Μεταξάς με τη χαρακτηριστική φράση: «Θάπτομεν τον Ιλισόν».
Ο ποταμός Ηριδανός, στον Κεραμεικό:
Οι «καταρράκτες του Ιλισσού»:
Πώς θα ήταν η Αθήνα -Οπως και οι άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, Βουδαπέστη, Λονδίνο, Παρίσι:
Πηγή: iefimerida.gr

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017

Στα τέλη του 19ου αιώνα, διέσχιζαν το λεκανοπέδιο 700 χείμαρροι, ποτάμια και ρυάκια.

 ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η οδός Σταδίου ήταν ποτάμι και μπαζώθηκε μαζί με τον αρχαίο Ιλισό, Ηριδανό και Κυκλοβόρο.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, διέσχιζαν το λεκανοπέδιο 700 χείμαρροι, ποτάμια και ρυάκια.
Από τότε συνέχεια «βουλιάζουμε»… 


Αλασσώνας, Βοϊδοπνίχτης, Βουρλοπόταμος, Ηριδανός, Ιλισός, Κυκλόβορος, Λυκόρεμα, μπάζωμα, παλιά Αθήνα, πλημμύρες, ποταμια, ρεματα, Στάδιο, χείμαρροι «Η καταιγίδα ήταν τόσο έντονη, που φούσκωσε το ποτάμι. Η γέφυρα παρασύρθηκε, με αποτέλεσμα η Αθήνα να κοπεί στα δύο». Η είδηση διαδόθηκε από στόμα σε στόμα σπέρνοντας τον φόβο στους κατοίκους της πόλης. Πότε και που συνέβη αυτό; Tο 1852, στην Αθήνα. Ποιο ήταν το ποτάμι που φούσκωσε; Η σημερινή οδός Σταδίου… Μάλιστα, στο ύψος του Αρσακείου υπήρχε και μία γέφυρα και η νεροποντή την παρέσυρε με αποτέλεσμα να κοπεί η Αθήνα στα δύο. Ιλισός μπροστά από το Στάδιο, εκεί όπου υπήρχε κάποτε το στρογγυλό κτίριο του Πανοράματος Θών. Φωτογράφος Οδυσσέας Φωκάς, περίπου 1900, αρχείο Εθνικής Πινακοθήκης- Μουσείου Α. Σούτζου.
Τα ποτάμια εξακολουθούν να ρέουν κάτω από τους δρόμους της Αθήνας. 

Σε πολλά κτίρια κατά μήκος του δρόμου αντλούνται και σήμερα νερά, με υδραυλικά συστήματα, ενώ γεωτρήσεις του ΙΓΜΕ (Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών) απέδειξαν ότι οι περισσότεροι δρόμοι της Αθήνας κρύβουν ένα μπαζωμένο ρέμα ή ένα υπόγειο ποτάμι. Ο Ιλισός, ο Ηριδανός, ο Κυκλόβορος, το Λυκόρεμα, ο Βουρλοπόταμος, ο Βοϊδοπνίχτης, ο Αλασσώνας είναι μερικά από αυτά. Σύμφωνα με μελέτη του ΕΜΠ, τα ανοιχτά ρέματα το 1945, είχαν μήκος 1.280 χιλιόμετρα και σήμερα, μόλις, 434 χιλιόμετρα, μειώθηκαν, δηλαδή, σε ποσοστό 66,4%. Όπως, δε, προκύπτει από μελέτη του ΙΓΜΕ, πριν από μερικά χρόνια, το 80% των νερών της βροχής το απορροφούσε το έδαφος και μόλις το 20% έπεφτε στην θάλασσα, σήμερα το ποσοστό αυτό έχει αλλάξει δραματικά. Αθήνα, 1937, κάλυψη Ιλισού. 


 Ο Διοικητής Πρωτευούσης (επί δικτατορίας Μεταξά) Κωνσταντίνος Κοτζιάς επισκέπτεται τα έργα της κάλυψης Ιλισού. Στις αρχές του 20ου αιώνα ολόκληρη η περιοχή μεταξύ Ιλισού και Υμηττού είχε κηρυχθεί αναδασωτέα και είχε φυτευτεί. Στη δεκαετία του ’50 ολοκληρώθηκε η κάλυψη της κοίτης του ποταμού και τη θέση του ποταμού πήραν οι οδοί Μιχαλακοπούλου, Βασιλέως Κωνσταντίνου και Καλλιρόης. Το έργο είχε ξεκινήσει το 1939 και το θεμελίωσε ο Μεταξάς με τη χαρακτηριστική φράση : «Θάπτομεν τον Ιλισόν».


Πηγή: Η Αθήνα μέσα στο χρόνο Καθίσταται, λοιπόν, σαφές, ότι τα πλημμυρικά φαινόμενα που συχνά – πυκνά σημειώνονται στο λεκανοπέδιο, δεν αποτελούν «κεραυνό εν αιθρία», αλλά είναι αποτέλεσμα των επιλογών μας και της στρεβλής ανάπτυξης που ακολουθήσαμε. Και οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί: μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι δομημένες επιφάνειες στην Αθήνα κάλυπταν το 25% του λεκανοπεδίου. Μετά το 1975, το 75% καλύφθηκε από δομημένες επιφάνειες και δρόμους δίκτυα, ενώ οι ελεύθεροι χώροι αποτελούν, μόλις, στο 4%.[…] Τα ρέματα, χθες και σήμερα Χάρτης των ποταμών και των ρεμάτων.
Γραφική απεικόνιση ΤΑ ΝΕΑ (4 Ιουλίου 2009)
Στα τέλη του 19ου αιώνα, διέσχιζαν το λεκανοπέδιο, 700 χείμαρροι, ποτάμια και ρυάκια. Το 1999, ο αριθμός τους ήταν μικρότερος των 70 (κάτω, δηλαδή και από το 10%) και σήμερα, δεν υπερβαίνουν τα 50. Που χάθηκαν; Μπαζώθηκαν και καταπατήθηκαν. Μόνο στο λεκανοπέδιο της Αττικής έχουν μπαζωθεί και τσιμεντοποιηθεί περίπου 550 χιλιόμετρα ρέματα και χείμαρροι. Κι αυτό, προκειμένου να πραγματοποιηθούν τα οικιστικά όνειρα των κατοίκων της Αθήνας, με τις γνωστές συνέπειες που και σήμερα (για πολλοστή φορά) βιώσαμε.
Ο Ιλισός το 1910 περίπου στο ύψος της Καλιρρόης. Ο Ιλισός, ήταν το μεγαλύτερο ποτάμι που διέσχιζε την Αθήνα Ξεκινούσε από τον Υμηττό, για να καταλήξει στην θάλασσα. Παλιά ήταν ανοικτό. Σήμερα, κυλάει εξ ολοκλήρου υπογείως, κάτω από τη Μιχαλακοπούλου, περνάει από την Βασ. Σοφίας (μπροστά από το Παναθηναϊκό Στάδιο), συνεχίζει στην Καλλιρρόης, για να καταλήξει μετά την Καλλιθέα στην θάλασσα. Οι Αθηναίοι θεωρούσαν τον Ιλισό, ιερό και στις όχθες του διατηρούσαν βωμούς πολλών θεών, όπου τελούνταν τα Μικρά Μυστήρια, τα οποία σχετίζονταν τόσο με τα Ελευσίνια, όσο και με Διονυσιακές τελετουργίες. Από το ιερό, αυτό, ποτάμι το μόνο που απομένει σήμερα εμφανές είναι η στεγνή και χορταριασμένη κοίτη του, δίπλα στην οποία είναι χτισμένη η Αγία Φωτεινή του Ιλισού. Στον Ιλισό χυνόταν ο Ηριδανός που ξεκινούσε από τον Λυκαβηττό και κατέβαινε από το Κολωνάκι. Κατά τη διάρκεια των εργασιών του Μετρό στην πλατεία Συντάγματος, ανακαλύφθηκε η αρχαία κοίτη του.
Ο ποταμός συνεχίζει στις οδούς Μητροπόλεως και Ερμού, στην Αρχαία Αγορά και καταλήγει στον Κεραμεικό. Την κοίτη του Ηριδανού συνάντησε το Μετρό και στο Μοναστηράκι, γεγονός που ανησύχησε ιδιαίτερα τους υπεύθυνους, καθώς το ποτάμι φούσκωσε κάποιες φορές επικίνδυνα κατά τη διάρκεια των εργασιών. Ακόμα και σήμερα, ο υπόγειος ποταμός κατεβάζει 20-30 κυβικά νερού την ώρα, ενώ τις βροχερές μέρες το νερό υπερδιπλασιάζεται και από τα νερά του πλημμυρίζει η Ποικίλη Στοά και η Αρχαία Αγορά.
Τμήμα του Ηριδανού εντός του Κεραμεικού. Από το Λυκαβηττό ξεκινούσε και ο Βοϊδοπνίχτης που χωριζόταν, με ένα μέρος του να περνάει από την οδό Δημοκρίτου και την οδό Ακαδημίας προς το Αρσάκειο. Από τα Τουρκοβούνια ξεκινούσε ο Κυκλόβορος, ένας από τους μεγαλύτερους χειμάρρους της Αθήνας, που έφθανε στο Πεδίον του Άρεως και διαμέσου της οδού Μάρνη κατέληγε στην πλατεία Βάθης. Το Παγκράτι και τον Βύρωνα διέσχιζαν ο Αλασσώνας και το ρέμα «Πήδημα της Γριάς» αντίστοιχα. Στο Φάληρο χύνονταν ο Βουρλοπόταμος (ή Ξηροτάγαρος) και το ρέμα της Πικροδάφνης. Το ρέμα του Ποδονίφτη κυλάει κάθετα τους δήμους Χαλανδρίου, Ψυχικού, Φιλοθέης και Ν. Ιωνίας, διασχίζει υπόγεια τη Λεωφόρο Κηφισίας καταλήγοντας στον Κηφισό. Αθήνα με Ακρόπολη: μερική άποψη από τον Κυκλόβορο εκεί που είναι σήμερα η Πλατεία Μεταξουργείου. AUG. LOFFLER (1822-1866) (ζωγράφος) & A.FESCA (χαράκτης).

Πηγή: Η Αθήνα μέσα στο χρόνο. Οι πανεπιστημιακές μελέτες συγκρίνουν την σημερινή τσιμεντούπολη με τις παλαιότερες διαμορφώσεις της, όπου γεωργικές εκτάσεις, χωράφια και ποτάμια διέσχιζαν τη γη. Η εικόνα των πανάρχαιων ποταμών που πότιζαν την Αθήνα και απορροφούσαν τα νερά της βροχής έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Έτσι, κάθε φορά που βρέχει λίγο παραπάνω, λόγω των επιχωματώσεων και των αλλοπρόσαλλων οικιστικών σχεδίων, τα υπόγεια ποτάμια «φουσκώνουν» και πλημμυρίζουν ολόκληρες περιοχές υπενθυμίζοντάς μας την μακραίωνη ύπαρξή τους και χλευάζοντας τις όποιες (εκ μέρους μας) προσπάθειες εξαφάνισής τους.
Μπαζώθηκαν 800 χιλιόμετρα ρεμάτων. Το κείμενο προέρχεται από παλαιότερο άρθρο του Δημήτρη Λάππα στην “Καθημερινή”. Οι φωτογραφίες και η τεκμηρίωση είναι της Δέσποινας Δρεπανιά από την «Αθήνα μέσα στο χρόνο». Μια Αθήνα που σήμερα κυλά υπόγεια, αλλά έρχεται στο φως με την πρώτη νεροποντή. Στην αρχική φωτογραφία απεικονίζεται ο Ιλισός ποταμός μπροστά στο Καλλιμάρμαρο Στάδιο στις 06-02-1927. Τη λήψη έκανε το πλήρωμα ενός ελαφρού Καταδρομικού Γερμανικού Πολεμικού Πλοίου με το όνομα «Ηamburg»....

_________

Τετάρτη, 8 Νοεμβρίου 2017

O Γάλλος περιηγητής De la Croix το 1695 περιγράφει: Τούρκικοι φόροι...

 Theodosis Georgoulopoulos 
Ἑλληνική Ἱστορία.


Τούρκικοι φόροι
O Γάλλος περιηγητής De la Croix το 1695 περιγράφει:

- Karatch (χαράτσι), τέσσερις έως δεκατρείς πιάστρες για κάθε κεφάλι και η πληρωμή άρχιζε από τα 5 έως 15. Οι rayah (ραγιάδες) υποβάλονταν ακόμα και σε ελέγχους στο δρόμο για να πληρώσουν και σε περίπτωση διαφωνιών για την ηλικία, μετρώ ταν με μεζούρα το κεφάλι - στη διακριτική ευχέρια του ελεγκτή.
- Devssirme ή φόρος αρρένων, όπου το 1/10 αρπαζόταν για υπηρεσία στο σεράι για γραμματικοί, υπηρέτες κλπ αναλόγως των ικανοτήτων, γενίτσαροι.
- Kurck Acchessi, για την υποστήριξη του ναυτικού.
- Sursat, για τα έξοδα του Σουλτάνου.
- Avariz, για το στρατό.
- Ave Achessi, για την υποστήριξη του ιππικού και υπηρετικού για τα κυνήγια του Σουλτάνου.
- Miri, φόρος γαίας 1/7 της παραγωγής.
- Angaria [..], υποχρέωση σε δημόσια έργα και κατάσχεση αλόγων για τον Σουλτάνο
Οι φόροι συλλέγονταν από τους Προεστούς που ελάμβαναν από τους Τούρκους τον τίτλο του Cogia Bachis (κοτσάμπαση).
Αυτοί γινόνταν από όποιον μπορούσε να αγοράσει το οφίκιο από τον τοπικό Pasca. Είχαν την δυνατότητα να μετριάσουν τα δεινά του κατακτητή, αλλά συνήθως έκαναν το αντίθετο.
Etat prescute des Nations et Eglises Grecque, Armeniene, et Maronite en Turquie, De la Croix, 1695
Οι σύγχρονοι του De la Croix Βενετοί διοικητές της Πελοποννήσου παρατηρούν ότι οι Πελοποννήσιοι "εργάζονται μόνο για τα προς το ζην και όχι για να προκόψουν" και αναφέρονται στην αιματηρή φορολογία των Cogia Bachis και Pasca.

Καταγραφή χριστιανών για devşirme. 1558, Topkapi Palace Museum

Δευτέρα, 25 Σεπτεμβρίου 2017

Άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα αλλιώς:


ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΛΕΜΕ ΕΤΣΙ;

Άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα αλλιώς
Στους χρόνους του Όθωνα, υπήρχε ένας γνωστός, γραφικός και κουρελιάρης τύπος, ο Μανώλης Μπατίνος. Όλοι, στην τότε μικρή Αθήνα, τον γνώριζαν και τον συμπαθούσαν, γιατί έδινε χρώμα, γέλιο και ζωή στην πεζή καθημερινότητα. Οι κάτοικοι τού έδιναν συχνά κανένα παντελόνι ή κανένα σακάκι, αλλά αυτός δεν καταδεχόταν να τα πάρει, αφού δεν ένιωθε ζητιάνος. Κατά τη γνώμη του ήταν... ποιητής, ρήτορας και φιλόσοφος. Στεκόταν, ολημερίς, σε μία πλατεία και αράδιαζε ό,τι του κατέβαινε. Κάποτε, έτυχε να περάσει από εκεί ο πρωθυπουργός Ιωάννης Κωλέττης. Ο Μανώλης τον πλησίασε και τον ρώτησε, αν θα μπορούσε να βγάλει λόγο στη... Βουλή. Ο Κωλέττης (χαριτολογώντας) του απάντησε ότι θα του έδινε ευχαρίστως άδεια, αν πετούσε από πάνω του τα παλιόρουχα που φορούσε κι έβαζε άλλα ρούχα καλύτερα, πιο καθαρά κι επίσημα. Την άλλη μέρα ο Μανώλης παρουσιάστηκε στην πλατεία με τα ίδια ρούχα, αλλά φορούσε τα μέσα έξω. Ο κόσμος τον κοιτούσε έκπληκτος . Και τότε άκουσε αυτούς τους στίχους από το στόμα του Μανώλη Μπατίνου:

"Άλλαξε η Αθήνα όψη
σαν μαχαίρι δίχως κόψη,
πήρε κάτι απ’ την Ευρώπη
και ξεφούσκωσε σαν τόπι.
Άλλαξαν χαζοί και κούφοι
και μας κάναν κλωτσοσκούφι.
Άλλαξε κι ο Μανωλιός
κι έβαλε τα ρούχα αλλιώς".

Σοφός προφήτης, λοιπόν, ο Μανώλης Μπατίνος, κι όχι τρελός, αφού προείδε τη σημερινή κατάντια της Ελλάδας, πριν από 160, πάνω κάτω, χρόνια.

Πέμπτη, 21 Σεπτεμβρίου 2017

Τάκης Σινόπουλος: Ο ποιητής μοιράζεται στα δυο




Και τώρα καίγεται. Μα δε φωνάζει βοήθεια.....
...............................................................
Ποιος είναι τούτος που αναλίσκεται περήφανος;
Το σώμα του το ανθρώπινο δεν τον πονά;
Η χώρα εδώ είναι σκοτεινή. Και δύσκολη. Φοβάμαι.
Ξένη φωτιά μην την ανακατεύεις, μου είπαν.
Όμως εκείνος καίγονταν μονάχος. Καταμόναχος.
Κι όσο αφανίζονταν τόσο άστραφτε το πρόσωπο.
Γινόταν ήλιος. Στην εποχή μας όπως και σε περασμένες εποχές
άλλοι είναι μέσα στη φωτιά κι άλλοι χειροκροτούνε.
Ο ποιητής μοιράζεται στα δυο. 

Τάκης Σινόπουλος

Τρίτη, 5 Σεπτεμβρίου 2017

Ο «Ιλισσός» ήταν μηνιαίο περιοδικό (από τον Μάιο του 1870 δεκαπενθήμερο) που εκδιδόταν στην Αθήνα από το 1868 ως το 1872

γράφει ο Νίκος Κουτσούμπος,*


Ο «Ιλισσός» ήταν μηνιαίο περιοδικό (από τον Μάιο του 1870 δεκαπενθήμερο) που εκδιδόταν στην Αθήνα από το 1868 ως το 1872. Στη βιβλιοθήκη του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου βρίσκεται η πλήρης σειρά του περιοδικού.
Ο εκδότης του, νομικός Θαλής Αντωνιάδης, γράφει για τον «Ιλισσό» και την ύλη του στο πρώτο τεύχος: «... η καταχωρούμενη εν αυτώ ύλη έσεται ποικίλη [...] ίνα τούτο καταστή επιτήδειον διά τε το σπουδαστήριον του επιστήμονος καθώς και το δωμάτιον του σπουδαστού και παντός φιλαναγνώστου. Λυπούμαι μάλιστα [...] διότι δεν θα δύναμαι να καταχωρώ εν αυτώ [...] και τα ενδύματα του τελευταίου συρμού των Παρισίων...». Απευθυνόμενος προς τους αναγνώστες προσθέτει: «Πάσης ύλης διατριβή παρά συνδρομητού τινος πεμπομένη ημίν και παρ' αυτού υπογεγραμμένη γενήσεται δεκτή, αρκεί να μη αντιβαίνη εις τα χρηστά ήθη, να μη έχει πολιτικόν σκοπόν, διότι ο Ιλισσός ουδέποτε αναμιχθήσεται εις πολιτικάς διαμάχας...».
Η ύλη του περιοδικού ήταν πράγματι ποικίλη. Περιελάμβανε θέματα φιλολογικά («Η α' έκδοσις του Ερωτοκρίτου», «Θεοκρίτου ειδύλλιον Α'», «Βίωνος του Σμυρναίου ειδύλλιον Β'» κ.ά.), αρχαιολογικά («Περί Παναθηναϊκού Σταδίου», «Ο εν Εφέσω ναός», «Ανασκαφαί εν Τρωάδι επί του όρους Ισαρλίκ» του Ερ. Σλήμαν κ.ά.), βιογραφικά (Μπελλίνι, Ροσίνι, λόρδος Βύρων, Πυθαγόρας, Λαμαρτίνος, Ραφαήλ κ.ά.), κοινωνικά, ποικίλα, επιστημονικά (ιατρικά, φυσικά κτλ.), ηθογραφικά, λαογραφικά, περιγραφικά-περιηγητικά (Σκύρος, Αβησσυνία, Γερμανία, Νότιος Αφρική, Θιβέτ, Μιλάνο κ.ά.). Δημοσιεύονται επίσης ποιήματα (είτε γνωστών και καταξιωμένων ποιητών, ελλήνων και ξένων, είτε αναγνωστών), διηγήματα, μυθιστορήματα και θεατρικά έργα (τις περισσότερες φορές πρόκειται για μεταφράσεις έργων ξένων δημιουργών), στατιστικές, αναφορές σε δημόσια έργα, εφευρέσεις, καθώς και στην καλλιτεχνική δραστηριότητα της εποχής (μουσική και θέατρο) και αρκετές εικόνες (ξυλογραφίες).
Διευθυντής και εκδότης του περιοδικού αναλαμβάνει, από το 1870, ο Ι. Χ. Κουρτέλης. Το περιοδικό διέθετε ανταποκριτές σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας αλλά και στο εξωτερικό (Κωνσταντινούπολη, Αίγυπτος, Μάντσεστερ, Βάρνα, Παρίσι). Συνεργάτες του διετέλεσαν οι Σπ. Λάμπρος, Κ. Σάθας, Τ. Αμπελάς, Ι. Καμπούρογλου, Σ. Μιλιαράκης κ.ά., ενώ σημαντική και αξιοσημείωτη είναι και η γυναικεία παρουσία (Αι. Χρηστομάνου, Κ. Αντωνιάδη, Μ. Μπέτσου, Φ. Οικονομίδου).
Ο «Ιλισσός» σκόπευε τόσο στην επιμόρφωση του αναγνωστικού του κοινού όσο και στην ψυχαγωγία του, και το ύφος του γενικά χαρακτηρίζεται από μια ανάλαφρη και κάποτε χιουμοριστική διάθεση.
____________